Pociągi pod specjalnym nadzorem (1966)

Pociągi pod specjalnym nadzorem (1966) to pierwszy pełnometrażowy film Jiriego Menzla. Za scenariusz do tego filmu posłużyło Menzlowi opowiadanie czeskiego bohatera narodowego, a prywatnie jego przyjaciela, Bohumila Hrabala. Dzięki tej przyjaźni i artystycznej współpracy powstał film, który nie tylko został nagrodzony Oscarem za najlepszy film nieanglojęzyczny, ale także wszedł do kanonu nie tylko czeskiej, lecz także światowej kultury.

Scenariusz jest nadzwyczaj prosty. Młody Milosz Pipka (Vaclav Neckar) powoli wchodzi w dorosłe życie. Zaczyna pracę na lokalnej stacji, z czego jest wzruszająco dumny. Jest szaleńczo zakochany w lokalnej konduktorce. Niejako punktem zwrotnym jego życia zdaje się być pewne młodzieńcze niepowodzenie, związane z próbą skonsumowania tego związku.

Temat uniwersalny, dość często poruszany w historii kina (wystarczy przypomnieć o wiele późniejszy Krótki film o miłości Krzysztofa Kieślowskiego). Jednak dla Menzla to tylko oś, wokół której ukazuje o wiele więcej. W brawurowy sposób portretuje atmosferę sennego miasteczka pod koniec drugiej wojny. Podstawą są panujące relacje międzyludzkie i ścierające się typy osobowości (chociażby nieco cyniczny podrywacz Hubik, w rolę którego wcielił się Josef Somr, niejako skontrastowany z czeskim nazistą Zednickim (Vlastimil Brodsky)). Wojna jest jakby tylko dodatkiem, który swoje krwawe żniwo zbiera dopiero w finałowych scenach.

Ogromnym atutem tego filmu jest lekkość z jaką został zrealizowany. Pomimo poruszania bardzo ważnych i ciężkich tematów Menzel z łatwością uchwyca czeski sposób bycia, charakteryzujący się dystansem i ironią. Ta dowcipna „czeska” strona filmu w bezpośrednim zestawieniu z ludzkim dramatem również ukazanym w tym obrazie, daje tak piorunujące wrażenie, niejako potęgując wydźwięk samego dzieła.

Pociągi pod specjalnym nadzorem to nie film zajmującym się heroizmem Czechów czy ich poświęceniem w walce z Niemcami. To opowieść o ludzkich dramatach. Dla większości bohaterów wojna nie jest najważniejszym aspektem, mają swoje własne prywatne problemy, które zaprzątają ich głowy o wiele poważniej.

Film ten tak naprawdę zdefiniował wszystko to, co nazywamy czeską Nową Falą. To pozycja obowiązkowa nie tylko dla fanów twórczości naszych południowych sąsiadów, lecz także dla każdego entuzjasty filmów, a tak naprawdę dla wszystkich, dla których współczesna kultura odgrywa jakieś znaczenie.

1 thought on “Pociągi pod specjalnym nadzorem (1966)”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *